De Nachtzwaluw in Gerhagen

De Nachtzwaluw vraagt aparte aandacht in Gerhagen. Deze soort broedt er opnieuw sedert 2005, na 10 jaar afwezigheid (zie tabel). Zijn terugkeer is vooral te danken aan de gerichte en juiste beheerswerken op het terrein. Dat het broedgebied niet toegankelijk is van 1 maart tot 1 augustus zal zeker ook zijn nut hebben.
De Nachtzwaluw heeft met zekerheid gebroed op de “Pinnekenswijer” en op de “Houterenberg”, allebei Vlaamse Natuurreservaten. Deze twee plaatsen zijn de laatste 3 jaar uitverkoren door deze schemervogels. In 2006 is er hoogstwaarschijnlijk een 3^de broedgeval geweest, namelijk in de buurt van de speelzone, tegenover het Jagershuis. Deze plaats is in 2007 niet meer benut, ongetwijfeld omwille van de bedrijvigheid in de buurt. 

Nachtzwaluwen zijn vogels die, zoals de naam al zegt, niet tijdens de dag waar te nemen zijn. Ze worden pas actief als de schemering invalt. De ideale waarnemingstijden waren, althans in Gerhagen, tussen 21.30 uur en 23.30 uur, vanaf de maanden mei tot in augustus. Bij heldere hemel laat de nachtzwaluw meestal een snorrende zang horen, met name op momenten dat hij neerstrijkt op een tak. Maar als de hemel bewolkt is, als het regent of als de temperatuur te laag is, dan houdt de nachtzwaluw zijn snavel en roept hij niet.
Het nest bevindt zich op de grond, maar de aanwezigheid van enig geboomte als schuil- en zangplaats is wenselijk. Het voedsel bestaat uit grote insecten, vooral nachtvlinders en kevers, die in de vlucht worden gevangen. Het zijn zomervogels, die de winterperiode doorbrengen in tropisch Afrika.
De Nachtzwaluw staat op de “Rode Lijst” vanwege de sterke afname van het aantal broedparen, de erg beperkte verspreiding en de kwetsbaarheid van het broedbiotoop.  

Voor meer en gedetailleerde informatie over de Nachtzwaluw, raadpleeg een goed boek over vogels (zie “geraadpleegde literatuur” van het hoofdstuk “Vogels in Gerhagen 2007”). 

Over de precieze aanleiding(en) van de afname van de Nachtzwaluwen zijn de meningen uiteenlopend. Het staat echter vast dat de soort negatief beïnvloed wordt door, (1) de afname van belangrijke prooidieren als Meikevers, Junikevers en andere grote insecten, (2) het dichtgroeien van veel halfopen heidevelden en (3) de sterk toenemende recreatiedruk in de resterende geschikte broedgebieden.
Met een aantal gerichte beheersmaatregelen kunnen eventueel geschikte heidegebieden een stuk attractiever worden gemaakt voor de Nachtzwaluw. Zoals het vergroten van de randlengte tussen bos en hei, het creëren van zandige open plekken en het laten staan van een paar bomen in de heidevlakte zijn daarbij aangewezen. Verder is voorkoming van verstoring erg belangrijk. Afsluiting van belangrijke terreinen in het broedseizoen verdient zeker aanbeveling. In elk geval dienen honden en paarden uit de broedgebieden geweerd te worden.

1^ste waarneming: de eerste waarneming van de Nachtzwaluw van dat jaar
Zangposten: aantal zangposten in gans Gerhagen
Plaats(en) van de zangpost(en): plaats in Gerhagen waar deze vogel zijn territorium had

 * speelzone: tegenover het Jagershuis (jeugdkampeercentrum)

Vanaf 1995 tot en met 2004 heeft de Nachtzwaluw niet meer gebroed in Gerhagen. Eveneens zijn er tijdens die periode geen waarnemingen gedaan van deze vogel.
Met dank aan Florent MANGELSCHOTS voor de gegevens omtrent de Nachtzwaluw voor de periode van 1985 tot 1994.